Laatst was mijn vader jarig. De beste man is 85 jaar geworden. We vierden het door hem mee uit eten te nemen. Een eenvoudig moment, zou je kunnen zeggen. Samen aan tafel, eten bestellen, “praten” en aanwezig zijn.
Toch voelde ik opnieuw iets wat dieper ligt dan alleen samen eten.
Ik kom uit een gezin waarin onder andere via eten werd gecommuniceerd. En eigenlijk gebeurt dat nog steeds. Eten is bij ons niet alleen praktisch. Het is zorg. Het is aandacht. Het is verbinding. Soms is het zelfs een manier om te vragen hoe het echt met iemand gaat, zonder die vraag letterlijk te stellen.
Sudah makan? Heb je al gegeten?
In veel Molukse en Indonesische families is de vraag “Sudah makan?” heel herkenbaar. Letterlijk betekent het: heb je al gegeten?
Maar vaak betekent het veel meer dan dat.
Het betekent eigenlijk:
Alles goed?
Zorg je goed voor jezelf?
Ben je oké?
Ik denk aan je.
Ik zie je.
Het is een vraag die op het eerste gezicht praktisch lijkt, maar emotioneel veel lading kan dragen. Er zit zorg in. Liefde. Betrokkenheid. Soms ook controle, bezorgdheid of de behoefte om verbinding te maken.
Niet elke familie zegt makkelijk: “Ik hou van je.”
Niet elke familie vraagt direct: “Hoe voel je je?”
Niet elke ouder heeft geleerd om emoties open te bespreken.
En dus krijgt liefde soms een andere vorm.
Een bord eten.
Een extra portie.
Een tas eten om mee naar huis te nemen.
Een vraag of je al gegeten hebt.
Als emoties een omweg nemen
In veel families worden emoties niet rechtstreeks uitgesproken. Dat betekent niet dat er geen liefde is. Het betekent vaak dat liefde een andere taal heeft gekregen.
Bij ons thuis was er vroeger weinig ruimte voor kwetsbaarheid. Er moest er vooral worden doorgegaan. Overleven was belangrijker dan voelen. Mijn ouders en grootouders waren zelf nooit gewend om te praten over verdriet, spanning, angst of behoefte.
Zo zijn de omwegen ontstaan:
Zorg wordt eten.
Liefde wordt regelen.
Bezorgdheid wordt controleren.
Verdriet wordt stilte.
Boosheid wordt agressie
Spanning wordt hard werken.
Als kind leer je die taal vaak automatisch verstaan. Je voelt aan wat iemand bedoelt, ook als het niet gezegd wordt. Je leert luisteren naar toon, timing, gebaren en sfeer. Maar later kan dat ook verwarrend worden.
Want als emoties altijd indirect worden geuit, kun je moeite krijgen met voelen wat van jou is en wat van de ander is.
Wat familiepatronen met emotieregulatie te maken hebben
Emotieregulatie gaat niet alleen over rustig worden als je boos, verdrietig of gespannen bent. Het gaat ook over begrijpen wat er onder je reactie ligt.
- Waarom raak je gespannen als iemand kortaf reageert?
- Waarom voel je je verantwoordelijk voor de stemming van een ander?
- Waarom vind je het lastig om direct te zeggen wat je nodig hebt?
- Waarom zorg je voor anderen, maar vergeet je jezelf?
Vaak zijn dit geen losse reacties. Ze komen ergens vandaan.
Je hebt geleerd hoe verbinding werkt. Je hebt geleerd wat veilig is. Je hebt geleerd wat je beter wel of niet kunt zeggen. Je hebt geleerd hoe liefde eruitziet in jouw gezin of gemeenschap.
Soms is dat liefdevol. Soms is dat ingewikkeld. Vaak is het allebei.
De taal onder het gedrag leren verstaan
In coaching kijken we niet alleen naar wat je doet, maar ook naar wat je hebt geleerd.
- Misschien heb je geleerd om altijd sterk te zijn.
- Misschien heb je geleerd om niets te vragen.
- Misschien heb je geleerd om spanning aan te voelen voordat iemand iets zegt.
- Misschien heb je geleerd dat zorgen voor een ander veiliger voelt dan voelen wat jij nodig hebt.
Door daarbij stil te staan, ontstaat er ruimte.
Je hoeft je familie niet af te wijzen om je eigen patronen te begrijpen. Je hoeft je achtergrond niet te veroordelen om nieuwe keuzes te maken. Je mag erkennen dat bepaalde manieren van communiceren ooit betekenisvol waren, én dat jij nu iets anders mag leren.
Bijvoorbeeld directer voelen en daardoor:
Directer benoemen.
Directer vragen.
Directer begrenzen.
Soms betekent “heb je al gegeten?”: ik hou van jou.
Wat ik mooi vind aan eten als taal, is dat het laat zien hoe creatief mensen zijn in verbinding zoeken. Ook als woorden ontbreken, vindt liefde vaak een weg.
Tegelijk mogen we leren om die taal bewuster te maken.
Want misschien betekent “Sudah makan?” inderdaad: ik hou van jou.
Maar misschien mag daar vandaag iets naast komen.
Zoals:
“Hoe gaat het echt met je?”
“Wat heb je nodig?”
“Ik ben blij dat je er bent.”
“Ik vind het fijn om tijd met je door te brengen.”
“Ik hou van je.”
Emotieregulatie betekent niet dat je afstand neemt van waar je vandaan komt. Het betekent dat je leert begrijpen welke taal je hebt meegekregen, zodat je bewuster kunt kiezen hoe je vandaag wilt communiceren.
Soms begint dat gewoon aan tafel.
Met eten.
Met herinneringen.
Met voelen wat er eigenlijk gezegd wordt.
En misschien ook met de moed om het voortaan iets meer uit te spreken.
